{"id":558,"date":"2018-03-26T07:00:47","date_gmt":"2018-03-26T05:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/?p=558"},"modified":"2018-03-26T07:00:47","modified_gmt":"2018-03-26T05:00:47","slug":"stojanowski-karol-1895-1947-6-3-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/?p=558","title":{"rendered":"STOJANOWSKI Karol (1895-1947) [6-3-1]"},"content":{"rendered":"

\"\"STOJANOWSKI Karol<\/strong> [6-3-1], urodzony 3.05.1895 r. we wsi Koby\u0142ow\u0142oki (dawny powiat trembowelski na Tarnopolszczy\u017anie), w rodzinie ch\u0142opskiej (syn Kazimierza Stojanowskiego i Honoraty z domu Szkwarek). Doktor habilitowany Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, antropolog, eugenik, dzia\u0142acz spo\u0142eczno-polityczny. Rodzina Stojanowskich nie by\u0142a zamo\u017cna, gospodarstwo niewielkie, a opr\u00f3cz najstarszego Karola w domu by\u0142a jeszcze czw\u00f3rka m\u0142odszego rodze\u0144stwa. Kolejno na \u015bwiat przychodzili: J\u00f3zefa, Franciszek, Stanis\u0142aw i Aniela. Starsza z si\u00f3str \u2013 J\u00f3zefa \u2013 jako szesnastoletnia dziewczyna wyjecha\u0142a w 1913 roku ,,za chlebem\u2019\u2019 do Ameryki. W Stanach Zjednoczonych znalaz\u0142a prac\u0119 i w miar\u0119 swoich mo\u017cliwo\u015bci pomaga\u0142a rodzinie. Osiad\u0142a tam ju\u017c na sta\u0142e, za\u0142o\u017cy\u0142a rodzin\u0119 (wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Polaka, mia\u0142a dw\u00f3ch syn\u00f3w i c\u00f3rk\u0119). Starszy z braci \u2013 Franciszek \u2013 pozosta\u0142 na ojcowi\u017anie i wsp\u00f3lnie z ojcem prowadzi\u0142 gospodarstwo. Po wojnie Stojanowscy musieli opu\u015bci\u0107 rodzinn\u0105 wie\u015b. Rodzina Franciszka, wraz z rodzicami, osiedli\u0142a si\u0119 w wojew\u00f3dztwie zielonog\u00f3rskim, nast\u0119pnie przenios\u0142a si\u0119 na Opolszczyzn\u0119, w okolice Nysy. Franciszek zmar\u0142 w wieku 80 lat. M\u0142odszy brat \u2013 Stanis\u0142aw \u2013 po za\u0142o\u017ceniu rodziny wyprowadzi\u0142 si\u0119 z rodzinnej wsi. Po wojnie osiad\u0142 ko\u0142o Prudnika na Opolszczy\u017anie. Zmar\u0142 w wieku 64 lat. C\u00f3rka Stanis\u0142awa \u2013 Wanda Stojanowska (doktor botaniki) zmar\u0142a 21.05.2017 r.; jest pochowana razem z Karolem. Najm\u0142odsza z rodze\u0144stwa \u2013 Aniela \u2013 urodzi\u0142a si\u0119 w 1909 roku, by\u0142a wi\u0119c m\u0142odsza od najstarszego z braci o czterna\u015bcie lat. Dzi\u0119ki pomocy Karola uko\u0144czy\u0142a studia. Po wojnie osiad\u0142a we Wroc\u0142awiu, pracowa\u0142a w Archiwum Pa\u0144stwowym. Zmar\u0142a 8.02.2009 r.<\/p>\n

Karol rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w rodzinnych Koby\u0142ow\u0142okach, w dzia\u0142aj\u0105cej tam w\u00f3wczas szkole etatowej. Trzeci\u0105 klas\u0119 uko\u0144czy\u0142 w 1907 roku. W\u00f3wczas to, jako dwunastoletni ch\u0142opiec opu\u015bci\u0142 na zawsze ju\u017c dom rodzinny i rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w Pa\u0144stwowym Gimnazjum w Trembowli, wst\u0105pi\u0142 te\u017c do dru\u017cyny harcerskiej. 1909 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Lwowa, gdzie kontynuowa\u0142 nauk\u0119 w VI Gimnazjum M\u0119skim im.\u00a0Stanis\u0142awa Staszica przy ul. \u0141yczakowskiej 37. Wybuch wojny w 1914 r. zmusi\u0142 Stojanowskiego do\u00a0przerwania nauki po uko\u0144czeniu VII klasy. Na rok przed matur\u0105, 27.08.1914 r., wst\u0105pi\u0142 do\u00a0Legion\u00f3w Polskich \u2013 s\u0142u\u017cy\u0142 w I Brygadzie Legionu Wschodniego. P\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1915 r. zosta\u0142 urlopowany z wojska. Powr\u00f3ci\u0142 w\u00f3wczas do Lwowa i w grudniu zosta\u0142 przybocznym I Dru\u017cyny Skautowej im. Tadeusza Ko\u015bciuszki. Czas ten wykorzysta\u0142 przede wszystkim na przygotowanie si\u0119 do\u00a0matury, kt\u00f3r\u0105 zda\u0142 eksternistycznie 4 marca 1916 r. w VI Gimnazjum we Lwowie. Przebywa\u0142 kr\u00f3tko w czeskiej Pradze i Pardubicach. Aby zarobi\u0107 na studia pracowa\u0142 tam w zak\u0142adzie produkuj\u0105cym beczki. Studia rolnicze i historyczne rozpocz\u0105\u0142 na uniwersytecie w Wiedniu. Rozpocz\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c studia na\u00a0Uniwersytecie Lwowskim, a kontynuowa\u0142 je w roku akademickim 1917\/1918 na Studium Rolniczym. W\u00a0listopadzie 1918 r. Stojanowski powr\u00f3ci\u0142 do rodzinnych Koby\u0142ow\u0142ok\u00f3w. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 aresztowany przez w\u0142adze Zachodnioukrai\u0144skiej Republiki Ludowej i umieszczony w obozie koncentracyjnym. Prawdopodobnie zosta\u0142 w\u00f3wczas zaocznie skazany przez Ukrai\u0144c\u00f3w na kar\u0119 \u015bmierci. Warunki w obozie by\u0142y potworne. Stojanowski zachorowa\u0142 tam na tyfus i w stanie bardzo ci\u0119\u017ckim wydano go rodzicom. M\u0142ody organizm jednak szcz\u0119\u015bliwie przezwyci\u0119\u017cy\u0142 chorob\u0119 i powr\u00f3ci\u0142 do si\u0142. W Krakowie Karol kontynuowa\u0142 studia na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Mieszka\u0142 w\u00f3wczas w szpitalu garnizonowym. W 1919 r. otrzyma\u0142 absolutorium na Wydziale Przyrodniczym Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Po zako\u0144czeniu studi\u00f3w powr\u00f3ci\u0142 w rodzinne strony. We wrze\u015bniu, jeszcze tego samego roku, rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 nauczyciela nauk przyrodniczych w Prywatnym Gimnazjum im. Juliusza S\u0142owackiego w Czortkowie. 9.06.1920 r. Stojanowski stan\u0105\u0142 na czele grupy harcerzy i uczni\u00f3w czortkowskich szk\u00f3\u0142, z kt\u00f3rymi ruszy\u0142 do Lwowa. Wszyscy wst\u0105pili do\u00a0240 Ochotniczego Pu\u0142ku Piechoty gen. J\u00f3zefa Hallera. Dowodzony przez Stojanowskiego pluton czortkowski sw\u00f3j chrzest bojowy przeszed\u0142 18 lipca pod Strepowem (powiat kamionecki). Oddzia\u0142 ten walczy\u0142 nast\u0119pnie pod Zadw\u00f3rzem (powiat przemy\u015bla\u0144ski). W ostatniej bitwie Stojanowski zosta\u0142 ranny w\u00a0stop\u0119. Rana by\u0142a na tyle powa\u017cna, \u017ce musia\u0142 przebywa\u0107 w szpitalu. Po wyj\u015bciu, oko\u0142o wrze\u015bnia, niezdolny do dalszej walki zosta\u0142 zwolniony z wojska. W wojsku dos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 stopnia sier\u017canta. Za dzia\u0142alno\u015b\u0107 wojskow\u0105 zosta\u0142 odznaczony 17 marca 1932 r. Medalem Niepodleg\u0142o\u015bci oraz 16 marca 1937 r. Krzy\u017cem Niepodleg\u0142o\u015bci. By\u0142 tak\u017ce przedstawiony do odznaczenia Orderem Virtuti Militarii. Po wojnie Stojanowski powr\u00f3ci\u0142 do\u00a0nauczania. Od kwietnia 1921 r. powr\u00f3ci\u0142 na stanowisko nauczyciela gimnazjum w Czortkowie. Do 1922 roku pracowa\u0142 w kuratorium, kiedy to niespodziewanie otrzyma\u0142 propozycj\u0119 asystentury w Katedrze Prehistorii u profesora Koz\u0142owskiego. R\u00f3wnocze\u015bnie rozpocz\u0105\u0142 studia antropologiczne u profesora Jana Czekanowskiego, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142 w 1924 roku \u2013 uwie\u0144czeniem ich by\u0142a znakomita praca doktorska z filozofii otwieraj\u0105ca autorowi nowe mo\u017cliwo\u015bci i perspektywy. Karol Stojanowski przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Poznania skuszony propozycj\u0105 obj\u0119cia posady asystenta w Katedrze Anatomii Prawid\u0142owej Wydzia\u0142u Lekarskiego Uniwersytetu Pozna\u0144skiego. Prac\u0119 rozpocz\u0105\u0142 w maju 1926 r. Po dw\u00f3ch latach zosta\u0142 te\u017c asystentem, a nast\u0119pnie docentem, w stworzonym przez profesora Eugeniusza Piaseckiego Studium Wychowania Fizycznego przy Wydziale Lekarskim. Habilitowa\u0142 si\u0119 15.12.1927 r. na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Pozna\u0144skiego na podstawie pracy ,,Szkice do prehistorycznej antropologii Europy P\u00f3\u0142nocnej\u2019\u2019. Maj\u0105c zabezpieczenie materialne i mog\u0105c zapewni\u0107 utrzymanie rodzinie, Stojanowski m\u00f3g\u0142 si\u0119 o\u017ceni\u0107 ze swoj\u0105 d\u0142ugoletni\u0105 narzeczon\u0105 \u2013 Wand\u0105 \u0106wikli\u0144sk\u0105 urodzon\u0105 18.02.1906 r. w Czortkowie. Wanda, po uzyskaniu tytu\u0142u magistra psychologii, pracowa\u0142a a\u017c do wojny jako asystentka w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Pozna\u0144skiego. Karol i Wanda pobrali si\u0119 23 wrze\u015bnia 1928 r. w Dynowie, rodzinnej miejscowo\u015bci panny m\u0142odej. Podczas ceremonii m\u0142odzi mieli na sobie mundury harcerskie, co mia\u0142o zapewne \u015bwiadczy\u0107 o\u00a0przywi\u0105zaniu do organizacji i jej idea\u0142\u00f3w. Rodzicami Wandy Stojanowskiej byli J\u00f3zef Na\u0142\u0119cz \u0106wikli\u0144ski (1873\u20131947) \u2013 inspektor kontroli skarbowej \u2013 i Antonina z domu Piotroff (1885\u20131971). W Poznaniu Stojanowscy zamieszkali najpierw na Gol\u0119cinie, w domu po\u0142o\u017conym na terenie folwarku uniwersyteckiego, a\u00a0po roku czy dw\u00f3ch przenie\u015bli si\u0119 na ulic\u0119 Mi\u0142\u0105 12 na Je\u017cycach, do willi profesora Jaxy-Bykowskiego. W\u00a0zwi\u0105zku z wybuchem wojny, Stojanowski musia\u0142 opu\u015bci\u0107 to miejsce. Ju\u017c na pocz\u0105tku wrze\u015bnia, wraz z\u00a0grup\u0105 innych uczonych z uniwersytetu wyjecha\u0142 z miasta; przez pewien czas (we wrze\u015bniu 1939 r.) przebywa\u0142 w Radomsku, stamt\u0105d uda\u0142o mu si\u0119 przedosta\u0107 do Warszawy, gdzie sp\u0119dzi\u0142 okupacj\u0119 hitlerowsk\u0105. W latach 1940\u20131944 wyk\u0142ada\u0142 antropologi\u0119 na tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich, ukrywaj\u0105c si\u0119 przed Gestapo pod zmienionym nazwiskiem. Stojanowski i jego \u017cona wyszli ca\u0142o z\u00a0powstania warszawskiego. Po jego kl\u0119sce opu\u015bcili stolic\u0119 i przenie\u015bli si\u0119 do Cz\u0119stochowy (Karol wyk\u0142ada\u0142 w\u00a0filii tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich), a po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych powr\u00f3cili z rodzin\u0105 do\u00a0zniszczonego Poznania, gdzie Stojanowski obj\u0105\u0142 na kr\u00f3tko posad\u0119 docenta na uniwersytecie. 29.12.1945 r. przenie\u015bli si\u0119 do Wroc\u0142awia, gdzie Karol w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzie\u0142o organizowania uniwersytetu. W 1946 r. gromadz\u0105c cenne zbiory naukowe doprowadzi\u0142 do powstania Katedry Antropologii Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. Jego dorobek naukowy obejmuje liczne publikacje (ok. 120) z zakresu antropologii politycznej, spo\u0142ecznej i etnicznej. Prac\u0119 dydaktyczn\u0105 Stojanowski rozpocz\u0105\u0142 jeszcze w roku akademickim 1946\/1947 \u2013 prowadzi\u0142 wyk\u0142ady z antropologii (5 godzin tygodniowo), antropologii prehistorycznej (2 godziny) oraz antropologii \u015al\u0105ska. Dopiero 20.12.1946 r., dwadzie\u015bcia lat po\u00a0habilitacji, Karol Stojanowski zosta\u0142 mianowany profesorem nadzwyczajnym antropologii na\u00a0Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, zosta\u0142 te\u017c cz\u0142onkiem zwyczajnym Wroc\u0142awskiego Towarzystwa Naukowego i cz\u0142onkiem Instytutu \u015al\u0105skiego. We Wroc\u0142awiu Stojanowscy mieszkali przy Placu Uniwersyteckim 7. Razem z nimi zamieszka\u0142a siostra Karola Aniela oraz rozpoczynaj\u0105ca studia medyczne siostra \u017cony Karola \u2013 Danuta \u0106wikli\u0144ska. W domu tym r\u00f3wnie\u017c znalaz\u0142a \u017cyczliw\u0105 pomoc zabrana z domu dziecka Jagoda Maresz. By\u0142a ona c\u00f3rk\u0105 zmar\u0142ego w oflagu przyjaciela Stojanowskiego \u2013 Tadeusza Maresza. Karol uwa\u017ca\u0142 za sw\u00f3j moralny obowi\u0105zek pomoc rodzinie przyjaciela, gdy\u017c wdowa po nim, wraz z trzema c\u00f3rkami, znalaz\u0142a si\u0119 w bardzo trudnym po\u0142o\u017ceniu. Nie maj\u0105c w\u0142asnych dzieci Stojanowscy zaopiekowali si\u0119 Jagod\u0105, umo\u017cliwili jej rozpocz\u0119cie i kontynuowanie studi\u00f3w medycznych. Karol bardzo szybko zabra\u0142 te\u017c do siebie ze wsi schorowan\u0105 matk\u0119. Sytuacja materialna rodziny w tym okresie by\u0142a trudna, o czym \u015bwiadczy pismo Wandy Stojanowskiej do prodziekana Wydzia\u0142u Humanistycznego UWr. Prosi\u0142a w nim o udzielenie po\u017cyczki z funduszu dzieka\u0144skiego na leczenie m\u0119\u017ca, bowiem stan zdrowia Karola stale si\u0119 pogarsza\u0142. Jesieni\u0105 1946 r. po raz czwarty zachorowa\u0142 on na ,,r\u00f3\u017c\u0119\u2019\u2019. Rodzinie Stojanowskiego szcz\u0119\u015bliwie uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 okupacj\u0119. Rodzice Karola po opuszczeniu przez najstarszego syna rodzinnej wsi, mieszkali w niej do zako\u0144czenia wojny z synem Franciszkiem, prowadz\u0105c wsp\u00f3lnie gospodarstwo. Po wojnie, kiedy Kresy znalaz\u0142y si\u0119 poza nowymi granicami Polski, musieli opu\u015bci\u0107 ziemie ojc\u00f3w. Osiedlili si\u0119 najpierw w Zielonog\u00f3rskiem, p\u00f3\u017aniej przenie\u015bli si\u0119 na Opolszczyzn\u0119. Karol Stojanowski odszed\u0142 9.06.1947 r.<\/strong> Pochowany zosta\u0142 cztery dni p\u00f3\u017aniej, w czwartek 12.06.1947 r. o godz. 10.00, na cmentarzu parafialnym na S\u0119polnie. Po \u015bmierci Karola jego matka zamieszka\u0142a u m\u0142odszego syna Stanis\u0142awa, tam zmar\u0142a w 1951 r., w wieku 74 lat. Ojciec Kazimierz zmar\u0142 w 1965 r. do\u017cywszy s\u0119dziwego wieku 96 lat. \u017bona Profesora znalaz\u0142a si\u0119 w bardzo trudnej sytuacji. Wanda Stojanowska zosta\u0142a aresztowana i uwi\u0119ziona bez udowodnionej winy. Po uwolnieniu znalaz\u0142a schronienie w klasztorze zamkni\u0119tym karmelitanek bosych we Wroc\u0142awiu. Przebywa\u0142a tam przez rok. Po wyst\u0105pieniu z klasztoru wr\u00f3ci\u0142a do rodzinnego Dynowa. Pod koniec lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych powt\u00f3rnie wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Kazimierza Pietrak\u0119, znajomego jeszcze z czas\u00f3w harcerskich. Jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej sprzedali dom w Dynowie i wraz z matk\u0105 Wandy przenie\u015bli si\u0119 do Przemy\u015bla. Stojanowska pracowa\u0142a jako sprzedawczyni, piel\u0119gniarka, psycholog w poradni. Zmar\u0142a w Przemy\u015blu w czerwcu 1971 r. (\u0179r\u00f3d\u0142o: Wanda St\u0119\u015blicka-Mydlarska; EW; fragmenty z pracy doktorskiej Joanny Patalas, 2010 r.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

STOJANOWSKI Karol [6-3-1], urodzony 3.05.1895 r. we wsi Koby\u0142ow\u0142oki (dawny powiat trembowelski na Tarnopolszczy\u017anie), w rodzinie ch\u0142opskiej (syn Kazimierza Stojanowskiego i Honoraty z domu Szkwarek). Doktor habilitowany Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, antropolog, eugenik, dzia\u0142acz spo\u0142eczno-polityczny. Rodzina Stojanowskich nie by\u0142a zamo\u017cna, gospodarstwo niewielkie, a opr\u00f3cz najstarszego Karola w domu by\u0142a jeszcze czw\u00f3rka m\u0142odszego …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/558"}],"collection":[{"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=558"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/558\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":560,"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/558\/revisions\/560"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cmentarz.wroclaw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}